Pozakodeksowe prawo karne

Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.)

K-674 Wyrok z dnia 9 kwietnia 2009 r. , sygn. akt II AKa 50/09

Z dniem 18 listopada 2007 r. uległa zmianie treść normatywna art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., a to w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 19 września 2007 r. zmieniającej tę ustawę. Przepis ten otrzymał nowe brzmienie treści następującej: „Przepisy art. 8 – 10 mają odpowiednie zastosowanie również do osób, co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli oskarżonego uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoby te były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane. Roszczenia o zadośćuczynienie nie przedawniają się”.

Wykładnia językowa (gramatyczna) nie prowadzi do wniosku, iż art. 11 ust. 1 ustawy ma zastosowanie wyłącznie do wyroków uniewinniających wydanych w toku zwykłego postępowania, a nie na skutek rozpoznania kasacji (dawniej rewizji nadzwyczajnej) czy wznowienia postępowania. Przepis ten bowiem stanowi kompletną regulację odnosząca się do sytuacji, gdy osoba represjonowana nie została skazana, wobec czego nie zachodziła następnie podstawa do stwierdzenia nieważności orzeczenia (oczywiście, gdy zachodziły do tego przesłanki). Zdaniem Sądu Apelacyjnego odczytywanie tego przepisu zawężająco jest nieuprawnione, skoro ustawodawca wskazał jednoznacznie, iż odnosi się on do wszystkich wyroków uniewinniających, a nie tylko tych, które wydano na skutek nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Wykładnia taka przekreślałby przecież szczególny cel nowelizacji ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. dokonanej w dniu 19 września 2007 r. (Dz. U Nr 191, poz. 1372), którym była materialna rekompensata represji, jakie spotykały osoby za działalność na rzecz bytu niepodległego Państwa Polskiego w latach 1956 – 1989, a zwłaszcza w stanie wojennym, po 13 grudnia1981 r. Na taki właśnie szeroki zakres pojęcia uniewinnienia wskazuje uzasadnienie poselskiego projektu ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń, wniesionego w dniu 15 kwietnia 2006 r. do Marszałka Sejmu RP (druk sejmowy nr 595). Otóż projektodawcy wskazali, że orzeczenia wydane za działalność opozycyjną po 1956 r. mogą być obecnie zmienione wyłącznie w wyniku wznowienia postępowania albo kasacji wniesionej na podstawie art. 521 kpk, jeśli zaś w stosunku do tych orzeczeń nie wniesiono dotychczas nadzwyczajnych środków zaskarżenia, pozostają one prawomocne, a praktyka wykazała, że możliwości wzruszenia orzeczeń wobec osób represjonowanych są niewystarczające. Dodatkowo należy wskazać, iż ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że roszczenia z art. 11 ust. 1 ustawy nie przedawniają się, a zatem nie ma obecnie żadnych ograniczeń czasowych w zakresie ubiegania się o odszkodowanie i zadośćuczynienie, gdy nie doszło do stwierdzenia nieważności wyroku. Argument ten przemawia również za wykładnią rozszerzającą pojęcia uniewinnienia, o jakim mowa w art. 11 ust. 1bez potrzeby odpowiedniego stosowania rozdziału 58 kpk (zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy).